Ranh giới giữa tự do sáng tạo và tuân thủ pháp luật
Theo luật sư, theo quy định hiện hành các loại phim, kể cả phim ngắn đều bị cấm các nội dung mang tính chất "kích động bạo lực"
ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH YOUTUBE PHÚ LÊ TV
Đằng sau những thước phim giang hồ, bạo lực thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng không chỉ là câu chuyện về thị hiếu khán giả hay sự dễ dãi trong kiểm duyệt nội dung của các nền tảng. Khi những người tham gia sản xuất, phổ biến các nội dung lệch chuẩn bị cơ quan chức năng bắt giữ, vấn đề đã vượt khỏi phạm vi tranh luận về giá trị giải trí, đặt ra yêu cầu nhận diện những hành vi vi phạm pháp luật núp bóng sáng tạo nội dung.
Luật sư Phùng Huyền, Hãng luật A+ (A Plus Law) cho biết theo quy định hiện hành, các loại phim, kể cả phim ngắn, đều bị cấm có nội dung kích động bạo lực. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi cảnh bạo lực đều bị cấm. Theo điều 9 luật Điện ảnh, những cảnh bạo lực có thể được thể hiện trong các tác phẩm nhằm phê phán, tố cáo, lên án tội ác, đề cao chính nghĩa, tôn vinh giá trị truyền thống, văn hóa. Thông tư 05/2023/TT-BVHTTDL cũng quy định các tiêu chí phân loại phim, trong đó có yếu tố bạo lực, theo độ tuổi người xem.
“Phim ngắn” đăng tải trên mạng xã hội cũng cần tuân thủ các quy định của luật Điện ảnh nếu thuộc phạm vi điều chỉnh của luật. Theo luật sư Phùng Huyền, Công văn số 1919/ĐA-VP ngày 25.9.2026 của Cục Điện ảnh đã yêu cầu các tổ chức, cá nhân nghiêm túc chấp hành quy định về phổ biến phim trên không gian mạng, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm của chủ thể phổ biến phim, việc phân loại, hiển thị kết quả phân loại, cảnh báo và bảo vệ trẻ em.
Tuy nhiên, không phải mọi video trên mạng xã hội đều được xem là phim theo luật Điện ảnh. Nội dung trực tuyến còn bao gồm tiểu phẩm, video tình huống, ghi hình đời sống và nhiều hình thức pha trộn. Dù thuộc loại hình nào, các sản phẩm này vẫn phải tuân thủ những quy định pháp luật có liên quan. Đặc biệt, theo luật sư Phùng Huyền, luật An ninh mạng năm 2025 nghiêm cấm hành vi kích động, cổ xúy bạo lực trên không gian mạng.
Luật sư cũng lưu ý hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy tính chất, mức độ và các dấu hiệu pháp lý của vụ việc.
Từ những quy định này, vấn đề đặt ra là phân định thế nào giữa quyền tự do sáng tạo và hành vi cổ súy bạo lực. Luật sư Phùng Huyền cho rằng, cần xem xét cách thức bạo lực được khai thác trong tác phẩm. Bạo lực có thể là chất liệu để phản ánh hiện thực, khắc họa xung đột hoặc làm rõ số phận nhân vật. Nhưng khi việc đánh đập, hành hạ người khác được phô trương như chiến tích, còn sức mạnh giang hồ được tôn vinh như một cách giải quyết mâu thuẫn đáng noi theo, nội dung đã có nguy cơ vượt khỏi giới hạn cho phép.
Chặn nguồn thu, hạn chế đường lan truyền
11 đối tượng làm phim bạo lực đăng mạng xã hội để câu like, câu view
ẢNH: CTV
Muốn ngăn chặn những phim ngắn bạo lực, giang hồ được sản xuất để câu lượt xem, việc xác định ranh giới giữa sáng tạo và cổ súy bạo lực mới chỉ là bước đầu. Theo các chuyên gia, cần đồng thời tác động vào cơ chế phát hành, khả năng tiếp cận của người xem và nguồn thu từ những nội dung này.
Thạc sĩ Đặng Thị Thu Hường cho rằng cần triển khai đồng thời ba giải pháp: tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm để chế tài có sức răn đe; yêu cầu các nền tảng chịu trách nhiệm rõ ràng hơn đối với cả phim gốc lẫn những clip trích đoạn; đồng thời khuyến khích các tác phẩm khai thác đề tài giang hồ có chiều sâu, tạo thêm lựa chọn chất lượng cho khán giả.
Theo bà Hường, người xem cũng giữ vai trò quan trọng trong việc hạn chế nội dung lệch chuẩn. Mỗi lượt xem, chia sẻ đều có thể tác động đến nhà sản xuất và thuật toán phân phối nội dung. Vì vậy, khán giả cần phân biệt giữa việc thưởng thức một tác phẩm và xem những hành vi được thể hiện trong đó như hình mẫu để noi theo. Với trẻ em, phụ huynh cần đồng hành, hướng dẫn lựa chọn nội dung thay vì chỉ cấm đoán.
Đối với người làm nội dung, bà Hường cho rằng lượt xem là áp lực thực tế nhưng không thể trở thành thước đo duy nhất. Những kênh có sức ảnh hưởng càng lớn càng phải ý thức về trách nhiệm xã hội. Muốn phát triển lâu dài, nhà sáng tạo cần xây dựng uy tín và thương hiệu thay vì phụ thuộc vào những cú câu view ngắn hạn.
Ở góc độ truyền thông, thạc sĩ Trần Xuân Tiến đề xuất cần kết hợp giải pháp kinh tế với giải pháp kỹ thuật để hạn chế dòng phim khai thác bạo lực nhằm thu hút lượt xem. Trong đó, việc tăng cường phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới để kiểm soát nguồn thu, cùng cơ chế hạn chế đề xuất đối với nội dung kích động bạo lực, là những hướng cần được chú trọng.
Việc ngăn chặn phim ngắn giang hồ với nội dung phản cảm cần sự nhập cuộc từ nhiều phía
ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH YOUTUBE PHÚ LÊ TV
“Khi bạo lực rẻ tiền không còn quy đổi ra view và tiền, nó sẽ tự chết yểu trong chuỗi cung ứng nội dung”, ông Tiến nhận định.
Theo chuyên gia này, vấn đề không chỉ nằm ở việc loại bỏ một số video vi phạm mà còn liên quan đến cách người làm nội dung nhìn nhận trách nhiệm sáng tạo. Việc mô tả cái ác không đồng nghĩa với cổ súy cái ác; đề tài xã hội đen vẫn có thể trở thành chất liệu cho những tác phẩm có giá trị nếu được khai thác bằng chiều sâu tâm lý, bi kịch và sự giằng xé nội tâm của nhân vật.
Ngược lại, nếu chỉ dựa vào máu me, chửi bới và những màn bạo lực để giữ chân khán giả, tác phẩm sẽ khó tạo được giá trị lâu dài. Người xem cần được tôn trọng như những chủ thể có khả năng cảm thụ nghệ thuật, thay vì chỉ được nhìn nhận qua những con số lượt xem và doanh thu.
Trách nhiệm ấy cũng thuộc về khán giả. Theo ông Tiến, những cú nhấp chuột, lượt chia sẻ và bình luận hiếu kỳ có thể góp phần duy trì sức sống của các sản phẩm độc hại. Vì thế, yêu cầu về một không gian mạng lành mạnh cần bắt đầu từ chính lựa chọn của mỗi người dùng.
Bảo vệ trẻ em trước nội dung độc hại trên mạng
Những phim ngắn khai thác ân oán giang hồ, giải quyết mâu thuẫn bằng nắm đấm, dao súng xuất hiện trên các nền tảng mà nhiều nhóm người dùng có thể dễ dàng tiếp cận. Trong đó, trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm cần được quan tâm đặc biệt, bởi các em có thể chưa đủ khả năng phân biệt giữa tình tiết hư cấu, hành vi lệch chuẩn và những giá trị đáng noi theo.
Theo tiến sĩ xã hội học, chuyên viên tâm lý Phạm Thị Thúy (giảng viên Học viện Chính trị khu vực II), bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đòi hỏi sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cơ quan quản lý. Trẻ vẫn cần được tiếp cận internet để học tập, giải trí, nhưng phải được hướng dẫn kỹ năng sử dụng và có sự giám sát phù hợp của người lớn.
"Gia đình phải có trách nhiệm xây dựng năng lực đề kháng trước những cái xấu. Phụ huynh cần ngồi với con để cùng trò chuyện, chia sẻ, trao đổi xem nội dung này tốt hay xấu, bố mẹ không áp đặt, cấm đoán mà trở thành người đồng hành giúp con phân định đúng sai và phải làm gương cho con cái”, bà Thúy chia sẻ.
Với nhà trường, chuyên gia gợi ý tăng cường giáo dục kỹ năng tiếp nhận thông tin, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm; hướng dẫn học sinh nhận diện nội dung lành mạnh và những nguy cơ trên môi trường số.
Ở cấp quản lý, bà Thúy cho rằng cần tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm các kênh vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ nội dung độc hại, tắt chức năng kiếm tiền và hạn chế quảng cáo. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ kiểm duyệt cũng cần được xem xét.
"Phải xử lý nghiêm những người sản xuất, những người phát tán, đánh vào kinh tế, gỡ chức năng kiếm tiền, giảm đề xuất để thuật toán không chi phối nhu cầu người dùng nữa. Thực sự bây giờ chúng ta đang bị điều khiển bởi thuật toán rất nhiều”, bà Thúy nói.
Bình luận (0)