Tô phấn cho sầu riêng

Lam Phong

24/05/2026 07:06 GMT+7

Trời nhập nhoạng tối, dưới gốc sầu riêng, nhà nông vùng Long Khánh (TP.Đồng Nai) rị mọ chuẩn bị chổi quét trần nhà, gắn vào cây sào cao, lia qua lia lại trên bề mặt chùm hoa sầu riêng đang giờ bung nở, đó là nghề tô (quét) sầu riêng.

Mùa hoa sầu riêng nở, độ vài năm trở lại đây, các chủ vườn vùng Long Khánh tiếp thu chiêu thức mới trong việc chăm sóc, giúp sầu riêng thụ phấn trọn vẹn hơn so với tự nhiên. Cách làm khá đơn giản, được người dân gọi ngắn gọn là "tô sầu".

Trong mỗi cành sầu riêng khi ra hoa, bất kể giống gì (Ri, Thái, Musa King…), sẽ là hàng trăm, hàng ngàn bông chi chít nhau, nối theo cành từ thân chính ra đầu ngọn. Trong cả trăm, cả ngàn bông hoa ấy, mỗi cành đậu dưới chục quả, ấy đã là "trúng" lắm. Có mùa cả cây chi chít hoa, nhưng đến khi kết trái chẳng còn mống nào, hoặc trái tròn trái lép - bỏ múi đèo đọt, không giá trị.

Từ những vụ mùa thất bát ấy, nhà nông vùng Bảo Toàn, Bảo Thị, Xuân Định… (Long Khánh) học hỏi và tiếp thu một kinh nghiệm chăm sóc khác so với trước đây, ấy là đợi lúc hoa sầu riêng nở rộ bèn giúp cây thụ phấn bằng cách dùng chổi lông, xoa quét lên chùm hoa đang nở để hoa thụ phấn đều, trái ra tròn dày, quả không bỏ múi, vừa đẹp mã, vừa có giá cao.

Giờ lý tưởng cho công đoạn "tô sầu" là khi trời nhá nhem tối. Lúc ấy từng chùm hoa sầu riêng nở tưng bừng, tùy cây, tùy lúc, các cành sẽ lần lượt nở, cứ thế tuần tự khắp vườn, từng cánh hoa cựa mình, khoe hương sắc, nhụy hoa rỉ ra lớp mật để bám dính các phấn hoa theo gió đưa mình. Lỡ hôm ấy gió một chiều, nếu để thụ phấn tự nhiên, kết quả sẽ là một lứa sầu múi căng có một bên, bên còn lại lép xẹp, bỏ múi vì không thụ phấn đều. Công đoạn "tô sầu" giải quyết vấn đề sinh lý ấy của trái sầu riêng.

"Tô sầu" chỉ mới là khởi đầu của hành trình chuyển hoa qua trái. Hoa vừa xong giai đoạn thụ phấn, trái sầu riêng khi ấy thon nhọn, kết vào cuống hoa tựa cây viết, sau vài ngày rụng như mưa, gọi là hiện tượng tháo khớp. Lứa "ngòi viết" còn lại tiếp tục lớn như quả trứng cút, lại chen nhau rụng, đến khi quả to hơn nửa ký, quá trình cạnh tranh dinh dưỡng tạo ra đợt rụng cuối. Một cây sầu riêng trưởng thành trên 5 năm, đậu chừng 50 - 60 quả là trúng vụ, nhà nông vui cười.

Nghề "tô sầu" có một thú vị, ấy là chỉ diễn ra khoảng đôi ba tiếng sau khi trời tối, khi hoa sầu riêng nở căng nhất, thơm nhất. Cả vụ hoa sầu riêng nở, kéo dài có khi một đến hai tuần, tùy thời tiết từng năm. Nhà nông bám theo hành trình hoa nở để tô vẽ, mong cho vụ mùa bội thu, trái ra tròn đẹp, căng đều.

"Tô sầu" mới chỉ là chuyện khởi đầu, bởi để trái sầu riêng không ẹo, không giựt hộc, không lép múi, không rụng sớm, không cháy múi… lại là cả quá trình dài chăm sóc về sau. Sầu riêng đã bắt đầu vào mùa, giá năm nay với các dòng Ri không mấy hấp dẫn, hiện mua tại vườn vùng Long Khánh giá chỉ 26.000 đồng/kg.

Nhà vườn lý giải do "dội hàng" cùng loại với vụ mùa ở miền tây, ở Thái Lan, cộng thêm một loạt sầu riêng Ri vùng đất phèn, khi bón phân thuốc tạo ra dư lượng chì cao khiến việc xuất khẩu bị ngắt quãng, hàng trong nước dội chợ, giá tụt. Kịch bản này năm nào cũng y bài. Nghề "tô sầu", quét sầu riêng cho trái thêm đẹp, bắt mắt hơn, nhưng để bớt "sầu" ở mỗi mùa thu hoạch còn là chuyện dài lắm truân chuyên.